آزمایش کورتیزول
همچنین شناخته میشود به عنوان:
– آزمایش کورتیزول خون ، آزمایش کورتیزول ادرار ، آزمایش کورتیزول بزاق ، دفع 24 ساعته کورتیزول ادراری، کورتیزول بزاق شبانه، سرم شبانه، کورتیزول سرم، کورتیزول،کورتیزول آزاد 24 ساعته ادراری (UFC)، تست cortisol
کورتیزول چیست؟
کورتیزول هورمونی است که در غدد فوق کلیوی تولید میشود، غدد کوچکی که در نزدیکی بالای هر کلیه قرار دارند. این هورمون بر بسیاری از فرآیندهای بدن تأثیر میگذارد و بر سیستم ایمنی، سیستم عصبی و متابولیک تأثیر میگذارد. همچنین در کمک به بدن برای واکنش به استرس نقش دارد و گاهی اوقات به عنوان “هورمون استرس” شناخته میشود.
درباره آزمایش:
هدف آزمایش
آزمایش کورتیزول به پزشک کمک میکند تا تعیین کند که آیا غدد فوق کلیوی مقدار مناسبی از هورمون را تولید میکنند یا خیر. اندازهگیریهای کورتیزول ممکن است برای تشخیص یا نظارت بر برخی شرایط سلامتی استفاده شود.
آزمایشهای تشخیصی
آزمایشهای تشخیصی به یافتن علت علائم کمک میکند. آزمایش کورتیزول میتواند به تشخیص یا رد شرایطی که باعث سطوح غیرطبیعی کورتیزول میشود، کمک کند، مانند:
سندرم کوشینگ، شرایطی که با سطوح بالای کورتیزول مشخص میشود
بیماری کوشینگ، نوعی از سندرم کوشینگ که در آن مقدار بیش از حد هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک (ACTH) باعث تولید بیش از حد کورتیزول میشود.
بیماری آدیسون، اختلالی که در آن غدد فوق کلیوی هورمونهای کافی مانند کورتیزول تولید نمیکنند.
آزمایشهای مانیتورینگ
آزمایشهای مانیتورینگ برای درک چگونگی تغییر سلامت شما در طول زمان استفاده میشوند. آزمایش کورتیزول، اثربخشی درمان را در صورتی که سطوح غیرطبیعی پایین یا بالای کورتیزول داشته باشید، نظارت میکند.
این تست چه چیزی را اندازه میگیرد؟
این آزمایش هورمون کورتیزول را در خون، ادرار یا بزاق اندازهگیری میکند. کورتیزول یکی از چندین هورمون گلوکوکورتیکوئیدی است که به بدن کمک میکنند سطح قند خون را کنترل کند، به استرس پاسخ دهد و دستگاه ایمنی را تنظیم کند.
تغییر سطح کورتیزول در طول روز و واکنش آن به انواع استرسها طبیعی است.
فرایند تولید کورتیزول در بدن به چند مرحله نیاز دارد:
– ناحیهای از مغز به نام هیپوتالاموس، هورمون آزادکننده کورتیکوتروپین (CRH) را تولید میکند.
– CRH به بخش دیگری از مغز به نام غده هیپوفیز میرود و ترشح کورتیکوتروپین، که ACTH نیز نامیده میشود، را تحریک میکند.
– در نهایت، ACTH به غدد فوقکلیوی (آدرنال) منتقل میشود، جایی که تولید کورتیزول را تحریک میکند.
به این ترتیب، سطح کورتیزول نشان میدهد آیا این مراحل مختلف در بدن بهطور طبیعی انجام میشوند یا نه. اطلاعات تکمیلی را میتوان با انجام تست کورتیزول و آزمایشهای دیگر مانند تست ACTH به دست آورد.
چه زمانی باید تست کورتیزول انجام دهم؟
اگر پزشک شما فکر کند که دچار وضعیتی هستید که بر سطح کورتیزول اثر میگذارد، ممکن است انجام تست کورتیزول را توصیه کند.
پزشکان ممکن است در صورتی که دچار مشکلی باشید که در سن شما غیرمعمول است، مانند جوانی با فشار خون بالا یا پوکی استخوان، تست کورتیزول را شروع کنند. همچنین اگر دچار بیماری شدید یا جدیای باشید که میتواند بر سطح کورتیزول اثر بگذارد، یا اگر پزشک شما در تصویربرداریهایی که برای یک مشکل دیگر انجام شده، تومور آدرنال پیدا کند، ممکن است تست کورتیزول را توصیه کند.
پزشک همچنین ممکن است بر اساس علائم شما، بهویژه اگر بیش از یک علامت از علائم کورتیزول بالا را داشته باشید که به مرور زمان بدتر میشوند، تست کورتیزول را پیشنهاد کند. علائم کورتیزول بالا شامل موارد زیر است:
- افزایش وزن بدون دلیل، بهخصوص در کودکان
- تجمع چربی در اطراف قاعده گردن
- وجود بالشتک چربی شبیه کوهان بین شانهها
- رشد آهسته در کودکان
- رشد بدون دلیل موهای صورت یا بدن
- قاعدگیهایی که نامنظم میشوند یا بهطور کامل متوقف میشوند
- اختلال در نعوظ
- کاهش باروری و کاهش علاقه به رابطه جنسی در مردان یا افرادی که در بدو تولد مذکر تعیین شدهاند
- فشار خون بالا
- قند خون بالا
اگر دچار علائم کورتیزول پایین باشید، یا اگر پزشکان مشکوک باشند که ممکن است دچار بحران حاد آدرنال (یک اورژانس پزشکی بهعلت ناکافی بودن کورتیزول) شده باشید، ممکن است تست کورتیزول نیز توصیه شود.
فهرست مطالب
آزمایش کورتیزول را از کجا پیدا کنم؟
چگونه میتوانم تست کورتیزول انجام بدهم؟
آزمایش کورتیزول معمولاً توسط پزشک تجویز میشود و در محیطهای پزشکی مانند بیمارستان یا آزمایشگاه انجام میگیرد.
آزمایش کورتیزول
کورتیزول را میتوان در خون، بزاق یا ادرار اندازهگیری کرد. از آنجا که سطح کورتیزول در طول روز تغییر میکند، پزشک احتمالاً توصیه میکند که آزمایش شما در زمان مشخصی و بسته به هدف آزمایش انجام شود.
نمونه خون برای تست کورتیزول اغلب اوایل صبح گرفته میشود، زمانی که سطح کورتیزول در خون شما باید در بالاترین حد خود باشد. نمونه خون معمولاً از بازوی شما در مطب پزشک، بیمارستان یا آزمایشگاه گرفته میشود.
نمونه بزاق برای تست کورتیزول ممکن است در مطب پزشک یا در خانه جمعآوری شود. هنگام بررسی کورتیزول بالا، پزشک ممکن است از شما بخواهد که در اواخر شب، در خانه، نمونه بزاق جمعآوری کنید.
برای تست کورتیزول در ادرار، ظرفهایی در اختیار شما قرار داده میشود و دستورالعملهای دقیقی برای جمعآوری تمام ادراری که در طول یک دوره ۲۴ ساعته تولید میکنید داده خواهد شد؛ سپس ظرف(ها) را به آزمایشگاه برمیگردانید. برای راحتی، میتوانید دوره ۲۴ ساعتهای را انتخاب کنید که انتظار دارید در خانه باشید.
قبل از آزمایش
- قبل از انجام آزمایش آلبومین خون ، پزشک خود را از داروها یا مکملهایی که مصرف میکنید مطلع کنید. برخی داروها میتوانند سطح آلبومین را تحت تأثیر قرار دهند و پزشک شما میتواند مشخص کند آیا نیاز به تغییر داروها قبل از آزمایش وجود دارد یا خیر.
- اگر تنها آلبومین اندازه گیری میشود، نیاز به ناشتا بودن قبل از خونگیری نیست.
- اگر آلبومین بهعنوان بخشی از یک پنل آزمایش اندازه گیری میشود، ممکن است لازم باشد ۱۲ ساعت یا بیشتر قبل از آزمایش از خوردن غذا یا نوشیدنیهای غیر از آب خودداری کنید.
- از پزشک خود درباره نوع دقیق آزمایش و هرگونه آماده سازی لازم پرسوجو کنید و دستورالعملها را به دقت دنبال کنید.
در حین آزمایش
- در روش معمول، مقدار کمی خون از یک رگ در بازوی شما گرفته میشود. شما روی صندلی مینشینید و یک تورنیکت دور بالایی بازو بسته میشود. ناحیه نزدیک آرنج ضدعفونی میشود و با وارد کردن سوزن، خون گرفته میشود.
- کل فرآیند معمولاً کمتر از چند دقیقه طول میکشد. ممکن است هنگام ورود و خروج سوزن درد یا ناراحتی خفیفی احساس شود.
بعد از آزمایش
- پس از خونگیری، ممکن است از بانداژ یا پنبه برای اعمال فشار و توقف خونریزی استفاده شود. ممکن است کبودی خفیف یا درد در اطراف محل سوراخ شدن ایجاد شود. معمولاً میتوانید پس از آزمایش رانندگی کنید و به فعالیتهای معمول خود بازگردید.
- خونگیری یک روش روتین است و عوارض جدی یا ماندگار ندارد. در صورت بروز هرگونه عارضه شدید یا پایدار، با پزشک خود مشورت کنید.
نتایج آزمایش کورتیزول
دریافت نتایج آزمایش
بسته به هدف انجام آزمایش، ممکن است نتایج تست کورتیزول خود را از طریق مراجعه حضوری ، پیک، شبکه های اجتماعی دریافت کنید. نتایج آزمایش کورتیزول معمولاً ظرف چند روز کاری آماده میشوند.
به خاطر سپردن این نکته مهم است که ممکن است از شما خواسته شود آزمایشهای کورتیزول را چندین بار تکرار کنید یا پیش از رسیدن به یک تشخیص، تستهای پیگیری اضافی انجام دهید.
تفسیر نتایج آزمایش
گزارشهای آزمایش کورتیزول میزان کورتیزول اندازهگیریشده در نمونه آزمایش را نشان میدهند و شامل محدودههای مرجع هستند؛ یعنی سطوح مورد انتظار کورتیزول در افراد سالم. اما شرایط فردی شما باید هنگام تفسیر یک تست کورتیزول در نظر گرفته شود.
برای برخی بیماران، یک تست کورتیزولِ تنها، با نتیجه در محدوده طبیعی، شواهد کافی است که بدن آنها مقدار درستی کورتیزول تولید میکند. سایر بیماران ممکن است برای مشخص شدن اینکه سطح کورتیزول بدنشان طبیعی است یا غیرطبیعی، به چندین آزمایش نیاز داشته باشند.
شرایطی که میتوانند باعث افزایش سطح کورتیزول شوند، که با عنوان هایپرکورتیزولیسم نیز شناخته میشود، شامل موارد زیر هستند:
- کوشینگ، یک اختلال هورمونی که اغلب بر اثر دوزهای بالاتر یا استفاده طولانیمدت از داروهای استروئیدی مانند پردنیزون، دگزامتازون و پردنیزولون ایجاد میشود
- کوشینگ اکتوپیک، وضعیتی که در آن هورمون ACTH توسط یک تومور در بخش دیگری از بدن ساخته میشود
- بیماری کوشینگ، حالتی که در آن تومورهای غیرسرطانی روی غده هیپوفیز مقدار زیادی ACTH تولید میکنند
- سندرمهای ژنتیکی نادر
- توموری در غده فوقکلیه که کورتیزول تولید میکند
- سایر شرایط سلامت مانند بارداری، چاقی، استرس جسمی و روانی، افسردگی، دیابت، الکلیسم و آپنه خواب.
شرایطی که میتوانند باعث پایین بودن سطح کورتیزول شوند، عبارتاند از:
- بیماری آدیسون، که نارسایی اولیه غده فوقکلیه نیز نامیده میشود و در آن غدد فوقکلیه آسیب میبینند و نمیتوانند به میزان کافی کورتیزول و سایر هورمونهای فوقکلیه تولید کنند
- نارسایی ثانویه فوقکلیه، وضعیتی که در آن غده هیپوفیز ACTH کافی تولید نمیکند
- نارسایی ثالثیه فوقکلیه، که توصیفکننده مشکلی در بخشی از مغز است که هورمون آزادکننده کورتیکوتروپین (CRH) را تولید میکند
سطوح غیرطبیعی کورتیزول و بیماریهایی که باعث آن میشوند، میتوانند تشخیص را دشوار کنند، زیرا علائم کورتیزول پایین و بالا در بسیاری از بیماریهای دیگر نیز شایعاند.
پزشک شما در بهترین موقعیت برای کمک به درک نتایج آزمایش کورتیزول شما قرار دارد. مفید است که سؤالات مشخصی مانند موارد زیر بپرسید:
- آیا نتیجه این آزمایش کورتیزول در محدوده مرجع است؟
- نتیجه این آزمایش کورتیزول درباره وضعیت سلامت من چه میگوید؟
- آیا بر اساس این نتیجه آزمایش میتوانید تشخیص بگذارید؟
- آیا آزمایشهای اضافی را توصیه میکنید؟ چرا یا چرا نه؟