پنل متابولیک پایه (BMP) سلامت و تندرستی
راهنمای سریع آزمایش
پنل متابولیک پایه (BMP) مجموعهای از آزمایشهاست که شامل هشت اندازهگیری مختلف میشود. این پنل اطلاعاتی دربارهی نحوهی مصرف انرژی بدن شما ارائه میدهد که به آن «متابولیسم» گفته میشود.
آزمایش BMP به یک نمونه خون نیاز دارد که معمولاً از یکی از رگهای بازو گرفته میشود. از این آزمایش برای ارزیابی عملکرد کلیهها، همچنین بررسی قند خون، تعادل اسید ـ باز، و سطح مایعات و الکترولیتهای بدن استفاده میشود.
دربارهی آزمایش
هدف آزمایش
پنل متابولیک پایه (BMP) معمولاً شامل هشت اندازه گیری جداگانه است و میتواند در موقعیتهای مختلف اطلاعات مهمی ارائه دهد. بسته به شرایط، از BMP میتوان برای غربالگری پزشکی، تشخیص بیماری یا پایش روند درمان استفاده کرد.
غربالگری:
پزشک ممکن است در معاینات دورهای، آزمایش BMP را بهعنوان یک بررسی پایهی سلامت تجویز کند تا پیش از بروز علائم، مشکلات پنهان احتمالی شناسایی شوند.
تشخیص:
BMP اطلاعاتی دربارهی جنبههای مختلف عملکرد بدن ارائه میدهد و به همین دلیل در فرایند تشخیص طیف گستردهای از علائم و بیماریها کاربرد دارد.
پایش (مانیتورینگ):
ممکن است آزمایشهای پیگیری انجام شود تا مشخص گردد وضعیت شما در گذر زمان یا در پاسخ به درمان چگونه تغییر میکند.
این آزمایش چه چیزهایی را اندازهگیری میکند؟
معمولاً هشت شاخص متفاوت در BMP بررسی میشود:
- گلوکز (Glucose)
که به آن قند خون نیز گفته میشود، نوعی قند است که بهعنوان منبع انرژی برای بدن و مغز عمل میکند. بالا بودن سطح گلوکز میتواند نشانهای از مشکلات متابولیک مانند دیابت باشد. - کلسیم (Calcium)
یک مادهی معدنی ضروری برای سلامت استخوانها و عضلات است. همچنین برای سیستم قلبیعروقی و عصبی اهمیت حیاتی دارد، به همین دلیل بدن سطح کلسیم خون را با دقت تنظیم میکند. بیشتر کلسیم از غذاها و نوشیدنیها تأمین میشود، در روده جذب و در استخوانها ذخیره میگردد. - سدیم (Sodium)
یکی از چندین الکترولیت موجود در بدن است. الکترولیتها مواد معدنی هستند که نقش مهمی در حفظ تعادل مایعات، عملکرد عضلات و اعصاب و تعادل اسید ـ باز دارند. کلیهها به تنظیم سطح سدیم کمک میکنند و بیشتر سدیم دریافتی از رژیم غذایی تأمین میشود. - پتاسیم (Potassium)
یک الکترولیت است که از طریق رژیم غذایی دریافت میشود. در سراسر بدن وجود دارد و برای بسیاری از فرایندهای حیاتی بدن ضروری است. - بیکربنات (Bicarbonate)
یک الکترولیت است که به اندازه گیری سطح دیاکسید کربن (CO₂) در خون کمک میکند. بررسی بیکربنات برای شناسایی یا پایش عدم تعادل الکترولیتی یا عدم تعادل اسید ـ باز (pH) کاربرد دارد. - کلراید (Chloride)
یک الکترولیت است که همراه با پتاسیم، سدیم و بیکربنات به حفظ تعادل مناسب آب، الکترولیتها و وضعیت اسید ـ باز در بدن کمک میکند. - نیتروژن اوره خون (Blood Urea Nitrogen – BUN)
میزان نیتروژن اوره، که محصول تجزیهی پروتئینهاست، را در خون اندازهگیری میکند و برای ارزیابی سلامت کلیهها مورد استفاده قرار میگیرد. - کراتینین (Creatinine)
یک مادهی زائد حاصل از فعالیت طبیعی عضلات است که برای بررسی سلامت کلیهها اندازهگیری میشود.
فهرست مطالب
چه زمانی باید آزمایش BMP انجام دهم؟
شرایط متعددی وجود دارد که در آنها ممکن است آزمایش BMP تجویز شود. این آزمایش زمانی کاربرد تشخیصی دارد که پزشک به وجود مشکلی در عملکرد کلیهها، تعادل الکترولیتها یا تعادل اسید ـ باز مشکوک باشد.
از آنجا که BMP شامل هشت اندازهگیری مختلف است، میتواند در صورت بروز علائم عمومی مانند خستگی، گیجی، استفراغ طولانیمدت یا مشکلات تنفسی مفید باشد. همچنین اگر در بخش اورژانس بستری شوید، ممکن است برای بررسی ناهنجاریهای خونی این آزمایش درخواست شود.
برخی پزشکان در معاینات دورهای، BMP را بهعنوان یک پنل پایهی سلامت انجام میدهند، اما این کاربرد، استفادهی استاندارد از این آزمایش محسوب نمیشود. هیچ دستورالعملی انجام BMP را برای غربالگری توصیه نمیکند، زیرا تاکنون مطالعات پزشکی نشان ندادهاند که فواید استفاده از BMP بهعنوان غربالگری، بیشتر از پیامدهای احتمالی آن مانند انجام اقدامات غیرضروری و افزایش هزینهها باشد.
BMP همچنین برای پایش وضعیت به کار میرود؛ مثلاً زمانی که قبلاً نتیجهی غیرطبیعی داشتهاید و پزشک میخواهد ببیند سطح شاخصها در گذر زمان چگونه تغییر کرده است. همچنین میتوان از BMP برای بررسی تغییرات (و میزان آنها) پس از درمان مشکلات مختلف سلامتی استفاده کرد.
یافتن آزمایش BMP
چگونه میتوانم آزمایش BMP بدهم؟
آزمایش BMP معمولاً پس از آن انجام میشود که توسط یک پزشک یا متخصص مراقبتهای بهداشتی تجویز شده باشد. این آزمایش میتواند در بیمارستان یا آزمایشگاه انجام شود. نمونهگیری از طریق گرفتن مقدار کمی خون از یک ورید در بازوی شما انجام میشود.
انجام آزمایش BMP
آزمایش BMP با یک نمونه خون انجام میشود. این نمونه معمولاً در مطب پزشک ، منزل یا آزمایشگاه گرفته میشود و خون از یک ورید در بازوی شما استخراج میگردد.
قبل از آزمایش
معمولاً به شما گفته میشود که حداقل هشت ساعت یا از شب قبل از نمونهگیری برای BMP ناشتا باشید. ناشتا بودن برای این آزمایش یعنی چیزی نخورید و هیچ مایعی بهجز آب ننوشید.
معمولاً لازم نیست مصرف داروها را قبل از آزمایش قطع کنید، اما بهتر است پیش از انجام آزمایش، فهرست داروها و مکملهایی را که مصرف میکنید با پزشک خود مرور کنید.
حتماً هرگونه دستورالعمل خاصی را که از سوی مطب پزشک درباره ناشتا بودن یا آمادهسازی برای خونگیری BMP داده میشود، رعایت کنید.
حین آزمایش
گرفتن نمونه خون برای BMP یک کار روتین است. در حالی که نشستهاید، یک تورنیکت دور بالایی بازو شما بسته میشود تا جریان خون در بازو افزایش یابد. تکنسین با یک پد ضدعفونیکننده بخشی از بازوی شما را تمیز میکند و سپس سوزنی را وارد ورید میکند تا یک لوله (ویال) خون بگیرد.
پس از جمعآوری مقدار کافی خون، سوزن خارج میشود و نمونهگیری پایان مییابد. کل این فرایند معمولاً کمتر از چند دقیقه طول میکشد. هنگام وارد شدن و خارج شدن سوزن ممکن است احساس سوزش خفیف و موقتی داشته باشید.
بعد از آزمایش
برای جلوگیری از ادامه خونریزی، تکنسین معمولاً روی محل سوزنزدن چسب زخم میزند و ممکن است لازم باشد چند دقیقه فشار وارد کنید تا کبودی کمتر شود. با این حال، احتمال کبودی یا درد خفیف در بازو پس از خونگیری وجود دارد که معمولاً کوتاه مدت است.
از آنجا که ممکن است ناشتا بوده باشید، بهتر است چیزی برای خوردن همراه داشته باشید تا بعد از پایان آزمایش مصرف کنید. معمولاً پس از گرفتن نمونه خون میتوانید به فعالیتهای عادی مانند رانندگی و کار بازگردید.
نتایج آزمایش پنل متابولیک پایه (BMP)
دریافت نتایج آزمایش
با اینکه BMP شامل هشت آزمایش مختلف است، نتایج معمولاً ظرف چند روز کاری پس از دریافت نمونه خون در آزمایشگاه در دسترس قرار میگیرند. ممکن است مطب پزشک مستقیماً با شما تماس بگیرد تا نتایج را اعلام کند، یا گزارش آزمایش از طریق پیک برای شما ارسال شود یا از طریق پورتال آنلاین در دسترس قرار گیرد.
تفسیر نتایج آزمایش
در گزارش آزمایش، معمولاً یک مورد جداگانه برای هر اندازهگیری موجود در BMP خواهید دید. این مورد میزان نتیجه آزمایش شما، واحد اندازه گیری و محدوده مرجع هر نتیجه آزمایش را نشان میدهد.
بسیار مهم است که به دقت محدوده مرجع درج شده در گزارش آزمایش خود را بررسی کنید، زیرا این محدوده برای برخی آزمایشها میتواند بر اساس آزمایشگاهی که نمونه خون شما را تحلیل کرده تغییر کند. برای برخی اندازه گیریها از روشهای مختلفی استفاده میشود، بنابراین محدوده مرجع واحد و جهانی برای BMP وجود ندارد.
برای نشان دادن اینکه چگونه ممکن است محدودههای مرجع متفاوت باشند، جدول زیر محدودههای رایج ذکر شده در دایره المعارف پزشکی A.D.A.M. کتابخانه ملی پزشکی و توسط بورد طب داخلی آمریکایی
( American Board of Internal Medicine&ABIM ) را فهرست میکند:
آزمایش | محدوده مرجع دایرةالمعارف پزشکی A.D.A.M. کتابخانه ملی پزشکی | محدوده مرجع ABIM |
Glucose | 70 to 100 mg/dL | 70 to 99 mg/dL |
Calcium | 8.5 to 10.2 mg/dL | 8.6 to 10.2 mg/dL |
Sodium | 135 to 145 mmol/L or mEq/L | 136 to 145 mmol/L or mEq/L |
Potassium | 3.7 to 5.2 mmol/L or mEq/L | 3.5 to 5.0 mmol/L or mEq/L |
Bicarbonate | 23 to 29 mmol/L or mEq/L | 23 to 28 mmol/L or mEq/L |
Chloride | 96 to 106 mmol/L or mEq/L | 98 to 106 mmol/L or mEq/L |
Blood Urea Nitrogen (BUN) | 6 to 20 mg/dL | 8 to 20 mg/dL |
Creatinine | 0.6 to 1.3 mg/dL | Female: 0.5 to 1.10 mg/dL Male: 0.7 to 1.30 mg/dL |
تفسیر نتایج آزمایش شما فراتر از صرفاً مشخص کردن این است که سطوح شما طبیعی هستند یا غیرطبیعی.
برای نتایج غیرطبیعی، ارائهدهنده خدمات بهداشتی شما بررسی میکند که چقدر خارج از محدوده مرجع قرار گرفتهاند. آنها وضعیت سلامتی فعلی و سابقه پزشکی شما را در نظر میگیرند و ممکن است به دنبال الگوهایی باشند تا محتملترین علت را شناسایی کنند یا تعیین کنند آیا نیاز به آزمایشهای پیگیری وجود دارد یا خیر.
اگر نتیجه غیرطبیعی در آزمایش پنل متابولیک پایه داشتید، ممکن است نیاز به آزمایشهای پیگیری داشته باشید. نوع آزمایش پیگیری به نتایج خاص شما و وضعیت سلامتیتان بستگی دارد. در برخی موارد، تکرار آزمایش BMP میتواند روند بازگشت سطوح شما به محدوده طبیعی را در طول زمان بررسی کند.
در موارد دیگر، آزمایشهای آزمایشگاهی دیگر یا تصویربرداری میتواند برای کمک به تشخیص علت نتیجه غیرطبیعی مناسب باشد.
شما ممکن است بخواهید از پزشک خود چند سؤال پیگیری بپرسید، مانند:
- آیا در BMP من نتایج غیرطبیعی وجود داشت؟ اگر بله، کدام میزانها و تا چه حد غیرطبیعی بودند؟
- محتملترین علت هر نتیجه غیرطبیعی چیست؟
- آیا آزمایشهای پیگیری توصیه میکنید؟ اگر بله، مزایا و معایب این آزمایشها چیست؟
- آیا باید در آینده آزمایش BMP دیگری انجام دهم؟
تفاوت BMP با پنل متابولیک جامع (CMP) چیست؟
هر دو آزمایش CMP و BMP آزمایشهای خون هستند، اما همانطور که از نامشان پیداست، CMP شامل اندازهگیریهای بیشتری است CMP شامل ۱۴ مولفه است، در حالی که BMP معمولاً شامل هشت مولفه میباشد. جدول زیر بخشهای معمول BMP و CMP را نشان میدهد:
آزمایش | BMP | CMP |
گلوکز | ✔ | ✔ |
کلسیم | ✔ | ✔ |
سدیم | ✔ | ✔ |
پتاسیم | ✔ | ✔ |
بیکربنات | ✔ | ✔ |
کلراید | ✔ | ✔ |
نیتروژن اوره خون (BUN) | ✔ | ✔ |
کراتینین | ✔ | ✔ |
آلبومین |
| ✔ |
پروتئین کل |
| ✔ |
آلکالین فسفاتاز (ALP) |
| ✔ |
آلانین آمینوترانسفراز (ALT) |
| ✔ |
آسپارتات آمینوترانسفراز (AST) |
| ✔ |
بیلیروبین |
| ✔ |
A.D.A.M. Medical Encyclopedia. Comprehensive Metabolic Panel. Updated January 24, 2021. Accessed September 2, 2022. https://medlineplus.gov/ency/article/003468.htm
A.D.A.M. Medical Encyclopedia. Basic Metabolic Panel. Updated May 1, 2021. Accessed September 2, 2022. https://medlineplus.gov/ency/article/003462.htm
A.D.A.M. Medical Encyclopedia. BUN – Blood Test. Updated May 1, 2021. Accessed September 2, 2022. https://medlineplus.gov/ency/article/003474.htm
A.D.A.M. Medical Encyclopedia. Chloride Test – Blood. Updated May 1, 2021. Accessed September 2, 2022. https://medlineplus.gov/ency/article/003485.htm
A.D.A.M. Medical Encyclopedia. CO2 Blood Test. Updated May 1, 2021. Accessed September 2, 2022. https://medlineplus.gov/ency/article/003469.htm
A.D.A.M. Medical Encyclopedia. Potassium Test. Updated May 1, 2021. Accessed September 2, 2022 https://medlineplus.gov/ency/article/003484.htm
A.D.A.M. Medical Encyclopedia. Creatinine Blood Test. Updated July 21, 2021. Accessed September 2, 2022. https://medlineplus.gov/ency/article/003475.htm
A.D.A.M. Medical Encyclopedia. Calcium Blood Test. Updated November 6, 2021. Accessed September 2, 2022. https://medlineplus.gov/ency/article/003477.htm
A.D.A.M. Medical Encyclopedia. Blood Sugar Test. Updated January 26, 2020. Accessed September 2, 2022. https://medlineplus.gov/ency/article/003482.htm
American Board of Internal Medicine. ABIM Laboratory Test Reference Ranges. Updated January 2022. Accessed September 2, 2022. https://www.abim.org/Media/bfijryql/laboratory-reference-ranges.pdf
Givler DN, Givler A. Health Screening. In: StatPearls. Updated May 1, 2022. Accessed September 2, 2022. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK436014/
MedlinePlus: National Library of Medicine. BUN (Blood Urea Nitrogen). Updated April 5, 2022. Accessed September 2, 2022. https://medlineplus.gov/lab-tests/bun-blood-urea-nitrogen/
MedlinePlus: National Library of Medicine. Calcium Blood Test. Updated June 2, 2022. Accessed September 2, 2022. https://medlineplus.gov/lab-tests/calcium-blood-test/
MedlinePlus: National Library of Medicine. Carbon Dioxide (CO2) in blood. Updated July 30, 2020. Accessed September 2, 2022. https://medlineplus.gov/lab-tests/carbon-dioxide-co2-in-blood/
MedlinePlus: National Library of Medicine. Chloride Blood Test. Updated April 8, 2022. Accessed September 2, 2022. https://medlineplus.gov/lab-tests/chloride-blood-test/
MedlinePlus: National Library of Medicine. Potassium Blood Test. Updated July 31, 2020. Accessed September 2, 2022. https://medlineplus.gov/lab-tests/potassium-blood-test/
MedlinePlus: National Library of Medicine. Sodium Blood Test. Updated June 2, 2022. Accessed September 2, 2022. https://medlineplus.gov/lab-tests/sodium-blood-test/
MedlinePlus: National Library of Medicine. Creatinine Test. Updated December 22, 2020. Accessed September 2, 2022. https://medlineplus.gov/lab-tests/creatinine-test/
MedlinePlus: National Library of Medicine. Comprehensive Metabolic Panel (CMP). Updated September 9, 2021. Accessed September 2, 2022. https://medlineplus.gov/lab-tests/comprehensive-metabolic-panel-cmp/
MedlinePlus: National Library of Medicine. Basic Metabolic Panel (BMP). Updated March 9, 2021. Accessed September 2, 2022. https://medlineplus.gov/lab-tests/basic-metabolic-panel-bmp/
Shrimanker I, Bhattarai S. Electrolytes. In: StatPearls. Updated July 26, 2021. Accessed September 2, 2022. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK541123/
Wasserman MR. Fatigue. Merck Manuals Professional Version. Updated March 2021. Accessed September 2, 2022. https://www.merckmanuals.com/professional/special-subjects/nonspecific-symptoms/fatigue